Deel 1: Nieuwe maatregelen voor vereenvoudiging van het statiegeldsysteem

In de kamerbrief van 4 september 2026 kondigt minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) ingrijpende nieuwe maatregelen aan om het statiegeldsysteem te vereenvoudigen en het wettelijk verplichte inzamelpercentage van 90 procent te halen. De belangrijkste wijziging is de introductie van een wettelijke innameplicht voor winkels op basis van hun winkeloppervlakte. De nieuwe regels moeten volgens het kabinet ingaan op 1 januari 2028.

Verkoopoppervlakte

Voor tankstations betekent de brief van minister Van Veldhoven een grote verschuiving. Onder de huidige regels (sinds 2021) gold de verplichte inname alléén voor bemande snelwegtankstations. Vanaf 1 januari 2028 vervalt dat onderscheid en bepaalt puur de verkoopoppervlakte van de tankshop wat de verplichtingen zijn.

Dit betekent de nieuwe wetgeving concreet in de praktijk voor grote en kleine tankstations:

Grote tankstations (shopoppervlakte vanaf 200 m²)

Grote tankstations langs snelwegen of grote provinciale wegen hebben vaak een ruime shop (zoals grotere vestigingen van Shell, Esso of TotalEnergies met een volwaardige retail- of lunchomgeving).

• Inname- en uitbetaalplicht: zij moeten verplicht alle statiegeldverpakkingen innemen én de consument de mogelijkheid bieden om het statiegeld contant terug te krijgen.
• Investeringen: dit betekent dat deze stations ruimte moeten vrijmaken voor een emballage-automaat, of dat het personeel aan de kassa handmatig verpakkingen moet aannemen en contant geld moet verrekenen.
• Uitzondering via samenwerking: als het tankstation op een verzorgingsplaats of bedrijventerrein vlak naast andere winkels/horeca zit, mogen zij samenwerken. Het grote tankstation mag klanten voor de contante uitbetaling doorverwijzen naar een gezamenlijke bulkautomaat binnen een straal van circa 500 meter.

Middelgrote tankstations (shopoppervlakte tussen 43 m² en 200 m²)

Dit betreft het merendeel van de reguliere, bemande tankstations in dorpen en steden.

• Wel inname, geen contant geld: deze tankstations zijn verplicht om lege flessen en blikjes in te nemen. Zij hoeven het statiegeld echter niet contant uit te betalen.
• Praktische uitvoering: de terugbetaling zal in de praktijk vaak gaan via een verrekening met de brandstof/shopaankopen of via een digitale retourscan (bijvoorbeeld een Tikkie-QR-code op een kleine innamezuil).
• Samenwerking: ook middelgrote stations mogen samenwerken met omliggende ondernemers om een gedeelde automaat te plaatsen, mits deze op maximaal 150 meter loopafstand staat.

Kleine tankstations (shopoppervlakte kleiner dan 43 m² & Onbemand)

Veel kleine buurtstations, onbemand tanken) en stations met enkel een kleine bemande kiosk vallen in deze categorie.

• Volledig vrijgesteld: tankshops kleiner dan 43 m² hoeven niets in te nemen. Voor onbemande stations verandert er logischerwijs ook niets; daar geldt geen innameplicht.
• Vrijwillige doneerbakken: zij worden wel gestimuleerd om doneerbakken te plaatsen. De opbrengst van dit statiegeld mag de pomphouder zelf houden of aan een goed doel schenken.

De grootste praktijkuitdaging: Hygiëne en Logistiek

Omdat de brief ook bepaalt dat er vanaf 2028 statiegeld komt op sap- en zuivelflessen, krijgen tankstations die verplicht moeten inzamelen te maken met een flinke logistieke uitdaging. Resten van melk, yoghurt of vruchtensap in ingeleverde verpakkingen kunnen snel gaan stinken of ongedierte aantrekken. Organisaties zoals Verpact moeten winkeliers en tankstationhouders financieel gaan compenseren voor de extra kosten van schoonmaak, elektriciteit en ruimtegebruik.

Vergoedingen tankstations

Om de lasten voor ondernemers te dragen, stelt het kabinet in de kamerbrief dat tankstations en andere winkeliers recht hebben op een kostendekkende vergoeding. Deze vergoeding, in de sector bekend als de handling fee, wordt niet door de overheid betaald, maar uitgekeerd door Stichting Verpact (de organisatie achter het Nederlandse statiegeldsysteem).

Wat dekt de kostendekkende vergoeding?

De handling fee is bedoeld om de ondernemer volledig te compenseren voor de extra handelingen en kosten die de innameplicht met zich meebrengt. Volgens de richtlijnen van het ministerie moet de vergoeding dekking bieden voor:

• Ruimtegebruik: de vierkante meters in de tankshop die worden opgeofferd voor een statiegeldmachine (RVM) of opslag van retourzakken.
• Personeelskosten: de tijd die personeel kwijt is aan het handmatig aannemen van flesjes, het leegmaken van de automaat en het logistiek klaarmaken van de retourzakken.
• Schoonmaak en hygiëne: de extra kosten voor reinigingsmiddelen en uren om de machines en opslag schoon te houden. Dit is extra cruciaal vanaf 2028 vanwege de intreding van sap- en zuivelflessen (die wegens melk- en sapresten extra stank en ongedierte kunnen aantrekken).
• Elektriciteit: het stroomverbruik van de innameautomaten.

Hoe is de vergoeding opgebouwd?

De exacte hoogte van de handling fee wordt per verpakking (per blikje of flesje) berekend. Hoewel Verpact de specifieke staffeltarieven voor de nieuwe wetgeving nog exact moet uitrollen in een plan van aanpak, werkt het systeem op basis van de innamemethode:

• Vergoeding via een automaat (RVM): tankstations die een emballage-automaat (met of zonder ingebouwde pers/compactor) plaatsen, krijgen een hogere handling fee per ingeleverd item. Dit is om de hoge aanschaf- of leasekosten van de machine te compenseren.
• Vergoeding bij handmatige inname: middelgrote stations of shops die ervoor kiezen om flessen handmatig aan de kassa aan te nemen, ontvangen een lagere fee per verpakking, aangezien zij geen grote machine-investering hoeven af te schrijven.

Wie betaalt dit uiteindelijk?

De vergoedingen worden gefinancierd uit de producentenbijdrage. De fabrikanten van de drankjes (zoals Coca-Cola, Heineken of zuivelproducenten) betalen een bijdrage per verkochte verpakking aan Verpact. Daarnaast wordt het budget aangevuld door het niet-opgehaalde statiegeld. Jaarlijks blijft er zo’n 130 miljoen euro aan statiegeld liggen omdat consumenten verpakkingen weggooien; dit geld wordt nu verplicht ingezet om de innamepunten en vergoedingen voor winkeliers te financieren.

Gratis logistieke middelen

Naast de geldelijke handling fee krijgen tankstations die als officieel innamepunt geregistreerd staan de logistieke materialen gratis aangeleverd. Verpact levert kosteloos de speciale plastic retourzakken (retourbags), sluitstrips en barcodespecificaties aan. Zodra deze zakken vol zijn, worden ze gratis opgehaald door de groothandel (grossier) die ook de nieuwe dranken komt leveren.

Volgende week komen de eisen waaraan een tankstation moet voldoen om als officieel innamepunt geregistreerd te worden aan bod.