Wetsvoorstel voorzieningen verzorgingsplaatsen naar 2e Kamer

Minister Karremans heeft deze week het wetsvoorstel voorzieningen verzorgingsplaatsen naar de Tweede Kamer toegestuurd zoals was toegezegd. Het is een wetsvoorstel dat de inrichting en exploitatie van snelweglocaties herstructureert. Het regelt hoe vergunningen voortaan worden verleend en zorgt voor meer differentiatie in aanbod, betere laadinfrastructuur en extra parkeerruimte voor vrachtwagens. Hier is jaren aan gewerkt en Drive heeft veel input geleverd. Vaak werden we wel aangehoord maar werd er minder geluisterd. Toch is het wetsvoorstel dat toch nog is aangepast aan de adviezen van de Raad van State.

Dit wetsvoorstel regelt de marktordening van voorzieningen op verzorgingsplaatsen aan rijkswegen, met als doel het veilig en doelmatig gebruik van autowegen en autosnelwegen in beheer bij het Rijk te ondersteunen. Verzorgingsplaatsen bieden weggebruikers de mogelijkheid de reis te onderbreken zonder het hoofdwegennet te verlaten. Activiteiten buiten het openbaar verkeer zijn in beginsel verboden, maar voor weggebonden voorzieningen zoals laadstations, motorbrandstofverkooppunten en gemakswinkels kan een tijdelijke vergunning worden verstrekt. Tot 1 januari 2024 werden deze vergunningen verleend onder de Wet beheer rijkswaterstaatswerken, sindsdien onder de Omgevingswet.

De noodzaak voor het wetsvoorstel vloeit voort uit een rechterlijke uitspraak uit 2020, waarin werd vastgesteld dat het toenmalige vergunningensysteem in strijd was met het Europese recht (Dienstenrichtlijn); het bood onvoldoende mededingingsruimte en beperkte de mogelijkheid voor Rijkswaterstaat om actief te sturen op de fysieke inrichting van verzorgingsplaatsen. Na deze uitspraak werd de vergunningverlening opengesteld voor iedere belangstellende partij, wat leidde tot een toename van aanvragen, juridische conflicten, en beperkingen in de regie op de inrichting van verzorgingsplaatsen.

Met dit wetsvoorstel wordt de vergunningverlening voor locaties voor laadstations en gemakswinkels geherstructureerd. Op basis van inrichtingsplannen stelt de minister van Infrastructuur en Waterstaat voortaan de beschikbare locaties vast, waarna deze locaties via veilingen worden toegekend aan partijen. Het aantal exploitatievergunningen per verzorgingsplaats wordt beperkt tot maximaal één per type voorziening (gemakswinkel of laadstation). Deze limitatie is ingegeven door fysieke ruimte, verkeersveiligheid en de primaire functie van verzorgingsplaatsen als onderdeel van het hoofdwegennet. Voor tankstations blijft de bestaande veiling onder de Wet tot veiling van bepaalde verkooppunten van motorbrandstoffen van toepassing.

Het wetsvoorstel introduceert een routekaart, een niet-verplicht programma onder de Omgevingswet, die de minister laat vaststellen op welke verzorgingsplaatsen, en op welk moment, bepaalde voorzieningen zullen worden geveild. De routekaart brengt de benodigde voorzieningen in beeld op netwerkniveau, houdt rekening met landelijke en lokale behoeften, en coördineert momenten van herinrichting en vergunningverlening. De inrichtingsplannen worden afgestemd op deze routekaart, waarmee locaties officieel worden aangewezen.

Er wordt expliciet ingezet op het hanteren van separate locaties en vergunningen voor laadstations, gemakswinkels en motorbrandstofverkooppunten. Dit heeft als doel toetredingsdrempels te verlagen, markttoegang te vergroten en mededinging te bevorderen, in aansluiting bij meerdere studies en adviezen. Het aantal laadstations of gemakswinkels per verzorgingsplaats wordt nadrukkelijk beperkt tot één, teneinde verkeersveiligheid, efficiënt ruimtegebruik en investeringszekerheid te waarborgen. Wel mag je als ondernemer op alle type voorzieningen van één locatie bieden en (mits hoog genoeg geboden) de vergunning verwerven. 

De vergunningen voor laadstations en gemakswinkels worden via openbare veilingen voor een beperkte termijn (maximaal 15 jaar, met mogelijke verlenging van 2 jaar) toegewezen. Kwalitatieve criteria zijn niet bepalend in de verdeelmethode; randvoorwaarden kunnen via regelgeving worden opgenomen. Vergunninghouders krijgen verplichtingen tot het delen van omzet- of afzetgegevens over de laatste drie jaar voorafgaand aan een veiling (datadeelverplichting), om een gelijkwaardige informatiepositie voor meedingende partijen te realiseren.

Een gebiedscriterium wordt ingevoerd: een vergunninghouder mag niet op twee opeenvolgende verzorgingsplaatsen in dezelfde rijrichting dezelfde voorziening (laden of gemakswinkel) exploiteren binnen 25 kilometer afstand, om keuzevrijheid voor de weggebruiker te waarborgen. De regeling is zo opgezet dat deze maatregel vanaf 2031 volledig van kracht wordt voor zowel nieuwe als bestaande vergunningen.

Voor de overgangsfase (2028–2030), wanneer grootschalig bestaande vergunningen voor laaddiensten aflopen, voorziet het wetsvoorstel in een regeling waarbij bestaande locaties tijdelijk via ministeriële regeling kunnen worden aangewezen en geveild, zonder voorafgaand inrichtingsplan. Tevens is overgangsrecht voorzien om bestaande bundelingen van tankstation en gemakswinkel tot het einde van de geldende huurovereenkomst te respecteren, en om wegrestauranthouders de mogelijkheid te geven erfpacht om te ruilen voor een nieuwe exploitatievergunning voor een gemakswinkel.

Er zijn veel stukken aangeleverd en onderliggende rapporten. Drive gaat die allemaal bestuderen om een goed oordeel te kunne geven en 13 juli is er weer een overleg met het ministerie. Mocht je opmerkingen hebben dan hoort Lisanne Henneveld dat graag. Reageer via lisanne@drivenederland.nl of bel met het secretariaat.